Wiele opracowań dotyczących problematyki perswazji opiera się na dwóch dość podobnych do siebie teoriach.

      Pierwszym z nich jest Model Szans Rozpracowania Przekazu (Elaboration Likelihood Model - ELM) zbudowany przez J. Caccioppo i R. Petty, który będzie stanowił tematykę tej publikacji. Drugą teorią jest Model Systematycznego i Heurystycznego Przetwarzania Informacji (Heuristic Systematic Model - HSM) opracowany przez S. Chaiken i A. Eagly (Kruglanski, 1999). W obydwu modelach zakłada się, iż proces perswazji może zachodzić dwoma jakościowo różnymi torami.

      ELM charakteryzują cztery niezwykle ważne zalety:

• w odróżnieniu do wcześniejszych teorii ELM dotyczy w zasadzie wyłącznie perswazji, a nie całości problematyki zmiany postawy;
• ELM swobodnie można stosować w każdej sytuacji perswazyjnej, a nie tylko do niektórych;
• wyjaśnia wszelkie aspekty komunikacji perswazyjnej, nie ograniczając się wyłącznie do wybranych zagadnień;
• tłumaczy z powodzeniem pozorne rozbieżności w wynikach wcześniejszych eksperymentów (Tokarz, 2006).

      Spośród istniejących obecnie teorii empirycznych ELM jest jedną z najlepszych. Pojęcie perswazji przysporzyło badaczom wiele problemów. Zdaniem Petty’ego i Cacioppo sprzeczności w danych eksperymentalnych można wyjaśnić przyjmując, że przekaz perswazyjny trafia do odbiorcy dwoma torami: centralnym i peryferyjnym. Podstawową różnicą miedzy dwoma torami odbioru informacji perswazyjnej jest ilość wysiłku poznawczego, który osoba odbierająca komunikat wkłada w jego opracowanie.



Poniżej link do kilku ciekawszych definicji kultury:

http://www.kwintessential.co.uk/cultural-services/articles/culture.html

Wpływ konfucjanizmu i tradycji na kształt chińskiego stylu komunikacji

Historia Chin liczy ok. 5 000 lat. Jest to najstarsza cywilizacja w dziejach ludzkości Ten kraj od dawna fascynował i ciekawił świat. Jedna z najstarszych istniejących cywilizacji pozostawiła gigantyczne dziedzictwo kulturowe. Duma płynąca z dziedzictwa kulturowego Chin wciąż łączy mieszkańców tego ogromnego kraju. Odwiedzających Państwo Środka zachwyca, inspiruje po dzień dzisiejszy zarówno bogactwo zabytków architektury, niezwykłą kultura, jak i piękno i różnorodność krajobrazu. Chiński styl negocjowania dziwi, czasem irytuje, czasem przytłacza przybyszów z Zachodu.

Można powiedzieć, że konfucjanizm odegrał największą rolę w kształtowaniu sposobu myślenia, a co za tym idzie działania współczesnych Chińczyków. W konfucjanizmie tradycja ma tendencje do przeradzania się w sztywny rytuał. Podejście konfucjanizmu do tak rozumianej tradycji bywa niezwykle, a wręcz szokująco szczegółowe dla ludzi Zachodu. Podejście to obejmuje nie tylko podstawowe zasady etyczne, czy wiedzę socjotechniczną, określa również możliwie jak najbardziej precyzyjnie zachowanie w danej sytuacji włączając w to określone gesty, sposób ubioru, a nawet mimikę twarzy. zbiory norm zachowań stanowią w konfucjanizmie najbardziej istotną część wiedzy praktycznej. Wobec niej zwykła wiedza techniczna czy ekonomiczna ma znaczenie drugorzędne.

Za podstawę struktury idealnego państwa przez Konfucjusza uważana była tradycyjna chińska rodzina składająca się z głowy rodu i następnie hierarchicznie podporządkowanych mu potomków.

Konfucjanizm zakłada, iż samospełnienie się może być osiągnięte w harmonicznym lecz hierarchicznym kontekście społecznym, poprze praktykowanie odpowiedniego zachowania, moralnego i kulturowego rozwoju.

Wielu badaczy  (np. Chang i Holt, 1991) wskazuje, iż stosunki rodzinne są podstawą chińskiego społeczeństwa. Konfucjanizm rozpoznaje pięć rodzajów stosunków międzyludzkich będących podstawą utrzymania stabilności społecznej. A są nimi:

1)   ojciec – syn,

2)   władca – poddany,

3)   mąż – żona,

4)   starszy – młodszy,

5)   przyjaciel – przyjaciel.

Trzy z nich dotyczą rodziny, zatem jej rola postrzegana jest jako znacząca dla chińskiego społeczeństwa. Wartości kulturowe zawężają lub poszerzają możliwości percepcji danego wydarzenia, odrzucają pewne informacje uznane za nieważne (zob. Hong, Chiu, 2001).

cdn.

Kultura to zjawisko piekielnie trudne do zdefiniowania. Wielu śmiałków podejmowało się prób zamknięcia tego fenomenu w kilku słowach lub zdaniach.

Po raz pierwszy termin kultura zdefiniowany i świadomie zastosowany został przez E. B Tylora, który w swojej pracy „Primitive culture” przedstawił powszechnie cytowane i przytaczane znaczenie kultury. Według Tylora kultura to „złożona całość, która obejmuje wiedzę, wiarę, sztukę, morale, prawo, zwyczaje oraz inne zdolności i nawyki nabyte przez człowieka jako członka społeczeństwa” (Tylor, 2002).

Znakomitą definicją kultury jest definicja wielkiego autorytetu w dziedzinie komunikowania Edward T. Halla: „Tym [...], co jest cechą wyłącznie ludzką – tym, co rzeczywiście stanowi o tożsamości człowieka, bez względu na to, gdzie się urodził – jest jego kultura, całościowe ramy komunikacyjne – słowa, działanie, pozy, gesty, ton i barwa głosu, wyraz twarzy, sposób traktowania czasu, przestrzeni oraz przedmiotów materialnych, sposób, w jaki człowiek pracuje, bawi się, kocha i broni samego siebie. Wszystkie te rzeczy i jeszcze wiele innych tworzą pewne systemy komunikowania się dysponujące znaczeniami zrozumiałymi wyłącznie dla tych, którzy znają historyczny, społeczny i kulturowy kontekst zachowań” (Hall, 1984).

Geert Hofstede twierdzi, że kultury się uczymy. Nie otrzymujemy jej w spadku, natomiast jej źródłem nie są geny a środowisko społeczne. Jest ona zatem „kolektywnym zaprogramowaniem umysłu, które odróżnia członków jednej grupy lub kategorii ludzi od drugiej” (Hofstede, 2003).

Jakby nie wyglądała definicja kultury jedno jest pewne, determinuje i jednocześnie komplikuje ona proces negocjacji czasem w takim stopniu, iż zawarcie porozumienia nie jest możliwe.

W literaturze istnieje bardzo wiele definicji negocjacji. Prezentowane definicje
są bardziej znanymi i popularnymi definicjami, które do literatury przedmiotu wniosły  bardzo wiele.

R. Fisher, W. Ury i B. Paton autorzy książki „Dochodząc do tak”, a zarazem autorzy popularnej oraz znaczącej koncepcji sposobu prowadzenia negocjacji, definiują
je następująco: ,,Negocjacje są podstawowym sposobem uzyskania od innych tego, czego chcemy. Jest to zwrotny proces komunikowania się w celu osiągnięcia porozumienia
w sytuacji, gdy ty i druga strona związani jesteście pewnymi interesami, z których jedne
są wspólne, a inne przeciwstawne”[1].

W podobny sposób określają to zjawisko R.Lewicki, J. Litterer, D. Saunders
i J. Minton według nich: ,,Negocjacje to proces, w jaki próbujemy wpływać na innych, aby pomogli nam zaspokoić nasze potrzeby, biorąc jednocześnie pod uwagę ich potrzeby”[2].
R. Lewicki i J. Litterer w nieco starszym wydaniu tej pracy, definiują proces negocjacji jako:  ,,[...] proces przechodzenia dwóch ludzi od punktu, w którym dzieli ich problem lub konflikt, do punktu, w którym osiągają rozwiązanie lub porozumienie. Negocjacje to proces składania ofert i kontrofert, ustępstw i kompromisów, dzięki którym strony osiągają punkt, który obie uważają za najlepszy, jaki można osiągnąć. Proces ten jest sercem negocjacji, nie można
go jednak zrozumieć ani prowadzić z sukcesem bez wiedzy na temat, jak inne czynniki wpływają na proces”[3].

Według R. Waltona i R. McKersie’go autorów jednej z fundamentalnych prac
na temat negocjacji, negocjacje to „przemyślana interakcja dwóch lub więcej skomplikowanych jednostek społecznych, za pomocą której próbują one definiować lub redefiniować warunki wzajemnej zależności”[4].

Dość podobna jest propozycja A. Fowlera autora książki „Jak skutecznie negocjować” według niego negocjacje to ,,proces interakcji, w którym przynajmniej dwie strony widzące konieczność wspólnego zaangażowania dla osiągnięcia celu, ale początkowo różniące
się oczekiwaniami, próbują za pomocą argumentów i perswazji przezwyciężyć dzielące
je różnice i znaleźć wzajemnie satysfakcjonujące rozwiązanie”[5]. Kolejna prezentowaną definicją będzie definicja stworzona przez D. Pruitt’a i P. Carnevale’a, według tej definicji negocjacje to „dyskusja między dwoma lub więcej stronami, których deklarowanym celem jest likwidacja różnicy interesów, aby w ten sposób uciec z sytuacji konfliktu społecznego. Stronami (zwanymi również spierającymi się) mogą być jednostki, grupy, organizacje lub jednostki polityczne takie jak narody. Różnica interesów oznacza, że strony maja niezgodne preferencje wyboru pomiędzy możliwymi rozwiązaniami”[6]. Wedlug W. Zartmana
i M. Berman negocjacje to ,,proces, w którym przeciwstawne stanowiska są łączone
we wspólną decyzję”[7]. „[...] teoria negocjacji jest niezbędna dla zrozumienia tak zróżnicowanych tematów, jak podejmowanie decyzji militarnych, stosunki przemysłowe, koordynacja wewnątrzorganizacyjna, fuzje, podejmowanie decyzji wewnątrz grup oraz stosunki międzynarodowe. Wskazane obszary różnią się, w pewnym stopniu, z punktu widzenia przebiegu negocjacji. Jednak naszym zdaniem jest między nimi więcej podobieństw niż różnic, co pozwala na opracowanie ogólnej teorii negocjacji”[8].

Warto zdać sobie sprawę, iż właściwie każdy, każdego dnia coś negocjuje. „Negocjacje nie są procesem zarezerwowanym tylko dla wybitnych dyplomatów, szefów sprzedaży czy gorliwych rzeczników organizacji pracowniczych. Każdy obywatel ma z nimi do czynienia na co dzień. Nie zawsze stawka jest tak poważna, jak porozumienie międzynarodowe czy fuzja wielkich firm ale negocjacje prowadzi każdy[...]”[9]. Negocjacje dotyczą tak wielu tematów, iż znajomość podstawowych ich procesów jest niezbędna dla wszystkich, którzy w swojej pracy mają kontakt z ludźmi. Definicje mają, na co warto zwrócić uwagę, bardzo ogólny i pojemny charakter, przez co wiele sytuacji można w związku z tym nazywać negocjacjami. Definicje te eksponują podobne elementy i są sobie bliskie.

„Zgodnie z paradygmatem negocjacje jawią się jako instytucja spo­łeczna, ważna
w sytuacjach konfliktu i wzajemnej zależności stron. Regu­ły postępowania w negocjacjach
są określane samodzielnie przez strony, z wyjątkiem sytuacji mediacji i arbitrażu, czyli społecznie akceptowanej interwencji trzeciej strony. Negocjacje są traktowane jako proces składają­cy się z pewnych faz czy elementów. Przebieg procesu pozostaje pod wpływem trzech zasadniczych zmiennych: celów stron, wzajemnych sto­sunków oraz istotnych
dla każdej z nich wartości. Każda ze stron stara się zapewnić sobie możliwość realizacji własnych interesów w maksymalnym stopniu, próbując oddziaływać na drugą tak, aby
ta zgodziła się na propo­nowane warunki porozumienia. Jednocześnie strony mogą - choć nie muszą - wypracowywać rozwiązania, korzystne dla każdej z nich dzięki formułowaniu
i rozwiązywaniu problemów”[10].

Reasumując i integrując wspomniane definicje, negocjacje możemy opisać jako interakcję dwóch lub więcej stron, która ma na celu przejście od sytuacji konfliktowej
do sytuacji wzajemnego porozumienia.

Poniżej znajduje się kilka cech właściwych wszystkim sytuacjom negocjacyjnym:

1. Występują co najmniej dwie strony – instytucje, grupy lub osoby[11].

Można  oczywiście „negocjować” samemu ze sobą, ale za prawdziwe negocjacje uznamy proces, który zachodzi między jednostkami, wewnątrz grupy lub między grupami.

2. Między stronami musi zaistnieć konflikt interesów czyli sytuacja niezgodnych celów - to, czego chce jedna z nich, nie zawsze odpowiada drugiej; strony muszą więc poszukiwać sposobów rozwiązania sytuacji. „Mniej interesuje nas, dlaczego jakiś cel jest wybierany przez firmę, bardziej to, że cel ten jest konfliktowy w stosunku do celów związku”[12]. Jednakże samo zaistnienie konfliktu i niezgodność celów nie jest wystarczająca do podjęcia negocjacji. Musi jeszcze istnieć wzajemna zależność stron. Warto spojrzeć na tą sytuację jak na brak możliwości realizacji swoich celów bez współpracy albo neutralności drugiej ze stron. Klasyk literatury negocjacyjnej Fred Ikle nazywa tą zależność wspólnym interesem: „Dwa elementy muszą być obecne, aby mogło dojść do negocjacji; muszą jednocześnie istnieć wspólne interesy oraz kwestie konfliktowe. Bez wspólnych interesów nie ma po co negocjować, bez kwestii konfliktowych nie ma dla czego negocjować”[13].

3. Strony negocjują dlatego, iż uważają, że mogą posłużyć się jakąś formą oddziaływania,
a co za tym idzie uzyskać większe korzyści niż przyjęcie propozycji drugiej strony. Negocjacje to proces świadomy i dobrowolny. Niezwykle rzadko człowiek jest zmuszony
do ich podjęcia.

4. Zamiast prowadzić otwartą walkę poddać się czy zerwać kontakty, strony, przynajmniej przez krótki okres, wolą poszukiwać możliwości porozumienia.  Negocjacje podejmuje się
w sytuacjach, w których nie istnieją reguły lub procedury rozwiązywania sporów, lub gdy strony wolą wyjść poza ustalony system i znaleźć rozwiązanie.

5. Rozpoczynając negocjacje, strony godzą się na kompromis. Oczekują od siebie zmian początkowych stanowisk, żądań i wymagań. Strony mogą najpierw pozostawać przy swoich stanowiskach, jednakże zazwyczaj stopniowo dochodzi do wzajemnych uzgodnień. Jednakże kreatywne negocjacje nie muszą w ogóle opierać się na kompromisie; strony mogą wypracować rozwiązanie, które umożliwia spełnienie celów wszystkich partnerów. Mowa
tu o synergii, która omówiona zostanie nieco później.

6. Negocjacje obejmują rozwiązywanie kwestii konkretnych (cena czy warunki dostawy) oraz zarządzanie czynnikami o charakterze abstrakcyjnym. Czynniki abstrakcyjne
są istotnymi bodźcami psychologicznymi, które wywierają wpływ na uczestników procesu negocjacji. Można tu dodać fundamentalne przekonania i wartości. Czynniki te mają bardzo duży wpływ na sam proces i rezultaty negocjacji.

[1] R. Fisher, W. Ury, B. Patton, Dochodząc do tak, PWE, Warszawa 2000, ss. 27-28.

[2] R.J. Lewicki, J.A. Litterer, D.M.Saunders, J.W. Minton, Negotiation. Readings, Exercises and Cases, Irwin, Burr Ridge III, 1993, s. v.

[3] R.J. Lewicki,J.A. Litterer, Negotiation, Irwin, Homewood III, 1985, ss. 43-44.

[4] R.E.Walton,  R.B. McKersie, A Behavioural Theory of Labour Negotiations, McGraw Hill,  New York 1993, s. 3.

[5] A. Fowler, Jak skutecznie negocjować, Petit, Warszawa,1997, s. 12.

[6] D. G. Pruitt, P.J. Carnevale, Negotiation in Social Conflict, Open University Press and Pacific Grove, Buckingham 1993, s. 2.

[7] W.I. Zartman, (red.), International Multilateral Negotiations, Jossey-Bass Publishers, San Francisco, 1994, s. 5

[8] Pruitt, Carnevale, Negotiation in Social Conflict, op. cit., s. 3.

[9] R.J Lewicki, D.M. Saunders, B. Barry, J.W. Minton, Zasady negocjacji, Kompendium wiedzy dla trenerów i menedżerów, Rebis, Poznań 2005, s.18.

[10] Rządca, Negocjacje, op. cit., ss. 8-9.

[11] Zob. B.B. De Mesquita, Negotiation in International Politics. Conflict Management and Peace Science, 21, 2004, ss. 155-158.

[12] R.E.Walton,  R.B. McKersie, A Behavioural Theory of Labour Negotiations, McGraw Hill, New York 1993, ss. 18-19.

[13] F.C.  Ikle, How Nations Negotiate, Harper and Row, New York, 1964, s. 2.